03.02- Ubuntu Server Kurulumu

ISO'nun Mount Edilmesi

Öncelikle, Ubuntu Server kurulum medyasını edinmemiz gerekiyor. Bunun için ise, Ubuntu'nun resmi web sayfasını kullanacağız. İndireceğimiz sürüm, LTS (Long Term Support) ve mutlaka Server sürümü olmalı.

Dağıtımın Tipi

Linux dağıtımları, farklı varyasyonlara sahip olabilir. Örneğin bir "Desktop" sürümü; grafik arayüz, ofis yazılımları, takvim, medya oynatıcı gibi günlük kullanım için gerekli bileşenlere sahip olabilir. Sunucu tarafında ise, bu tarz bileşenler genelde tercih edilmez. Kaynak kullanımı ve yönetim kolaylığı, bu tercihin temel sebeplerindendir.

LTS Sürümleri

Long Term Support sürümleri, ilgili dağıtımın kararlı versiyonlarıdır. Üretici tarafından, uzun süre ile desteklenecekleri (güvenlik güncellemeleri, bug fix gibi) vaad edilir. LTS'ler dışında kalan sürümlerin desteği, nispeten kısa süreli olacaktır. Ek olarak, kullanacağınız dağıtımın sürüm döngüsünü incelemeniz önerilir. Bazı dağıtımlar, belirli sürüm numaralarını "beta testi" gibi ara sürümler olarak çıkarabilmektedir.

Bir önceki bölümde, VirtualBox üzerinde sanal makine oluşturmuştuk. Şimdi bu makineye sağ tıklayıp "Ayarlar (Kısayol: CTRL+S)" seçeneğine tıklayalım ve makinemizin ayarlarını inceleyelim.

Bu menüde, sanal makinemiz ile ilgili yapabileceğimiz pek çok ayar var. Fakat biz, şu an için yalnızca bizi ilgilendiren, temel kısma odaklanacağız.

Depolama seçeneğine tıklayın ve devamında, "Denetleyici: IDE" kısmında yer alan ve yanında CD/DVD ikonu bulunan "Boş" seçeneğini işaretleyin. Son olarak en sağ tarafta yer alan CD/DVD ikonuna tıklayın ve "Disk dosyası seç" ifadesine tıklayarak, az önce indirdiğiniz Ubuntu Server ISO dosyasını gösterin.

Network seçeneğine tıklayın ve "Ağ Bağdaştırıcısını Etkinleştir" ifadelerinden sadece bir tanesinin tick'li olduğundan emin olun. Varsayılan olarak 4 farklı bağdaştırıcı (adaptör) görmenizi bekliyorum. Bunlardan seçili olanda, aşağıdaki görselde olduğu gibi "NAT" ifadesinin yer aldığına emin olun.

VirtualBox'ta Network Modları

VirtualBox'ta yer alan farklı network modlarının ne amaçla kullanılabileceğini görmek için, VirtualBox'ın Virtual Networking dokümanını inceleyebilirsiniz. Ayrıca YouTube üzerinde VirtualBox'ta Network Modları - NAT, NAT Network, Bridge, Host-Only videomu da inceleyebilirsiniz.

Dokümanların ilerleyen kısımlarında, farklı network modlarına da ihtiyaç duyacağız. Şu an için amacımız, sanal makinemizin internete çıkabilmesi. Farklı bir beklentimiz yok. Dolayısıyla şimdilik bu hâliyle devam edebiliriz.

"TAMAM" düğmesine tıklayarak ayar penceresini kapatabilirsiniz.

Ubuntu Server Kurulumu

Sanal makinenizi seçin ve üst menüden "Başlat" düğmesini tıklayın. Ya da sanal makinenize sağ tıklayıp "Başlat" > "Normal başlat" yolunu izleyebilirsiniz. Sonrasında açılan pencereye sol tıklayın. Bu, farenizin ve klavyenizin sanal makine tarafından yakalanmasını sağlayacaktır. Tıklamanın hemen ardından, klavyenizden aşağı ya da yukarı yön tuşlarından birine basarak menüde gezebilir ve ekranın en altında yer alan sayacı durdurabilirsiniz.

VirtualBox'ta Host Tuşu

Farenizi ve klavyenizi sanal makineye yakalattıktan sonra, sanal makineyi kullanmaya başlarsınız. Fakat ana makinenize (host) dönmek isterseniz, varsayılan olarak atanmış host tuşu olan Sağ CTRL tuşunu kullanabilirsiniz. VirtualBox'ta host tuşu; klavye ve fare yakalamanın yanı sıra, farklı kısayollar için de kullanılır. Örneğin tam ekrana geçmek için Host+F, ölçeklenmiş mod için ise Host+C tuşlarını kullanabilirsiniz. Açılan sanal makinenin üst menüsünde, bu ve buna benzer kısayolları görebilirsiniz.

GRUB konusu, ilerleyen kısımlarda gündemimize gelecek. Şimdilik GRUB'ın, işletim sistemini başlatmak için kullandığımız bir önyükleyici olduğunu bilip hayatımıza devam edebiliriz. Varsayılan olarak gelen seçenek, belirli bir süreden sonra kendi kendine seçilecek ve yükleme ekranına geçeceğiz. Yukarıda belirttiğim gibi, yön tuşlarını kullanarak GRUB menüsünde gezdiyseniz, en üstte yer alan Try or Install Ubuntu Server seçeneğini seçtiğinizden emin olun ve Enter tuşuna basın.

An itibariyle, farenizle vedalaşabilirsiniz.

Kurulum ile ilgili gerekli bileşenler yüklendikten sonra, karşımıza bir dil seçeneği gelecek. İstediğiniz dili seçmekte özgürsünüz. Ancak "İngilizce" kurulum yapmak, yaygın bir alışkanlıktır. Bunun birkaç sebebini şu şekilde sıralayabiliriz:

• Karşılaşılacak hata mesajlarının çözümü için, İngilizce dilinde arama yapıldığında daha fazla sonuca ulaşmak.
• Bazı üçüncü parti araçların - evet, çok ilginçtir ama - İngilizce olmayan sistemlerde sorun çıkarması.
• Sektörde neredeyse her kurumun İngilizce dilini tercih etmesi.

Bu dokümanlar boyunca biz de tercihimizi İngilizce dilinden yana kullanacağız. Kimsenin zorluk çekeceğini sanmamakla birlikte, dilerseniz farklı dilde bir cihaz da kurup, iki farklı dilde davranışları gözlemleyebilirsiniz.

Dil seçiminden sonra bizi klavye ekranı karşılayacak. Menüden klavyenizi seçebileceğiniz gibi, Identify keyboard seçeneğini seçip, devamında ekranınıza gelen tuşlara basarak klavye tipinizin otomatik tanımlanmasını da sağlayabilirsiniz. Sonrasında "Done" seçeneği ile bir sonraki adıma geçin.

"Choose the type of installation" kısmında, kurulumunuzun tipini belirtmeniz isteniyor. Seçeneklerin altında açıklamaları mevcut olmakla birlikte, biz ilk seçenek olan "Ubuntu Server" ile devam edeceğiz.

"Network configuration" kısmında, kuvvetle muhtemel DHCPv4 10.0.2.15/24 şeklinde bir IP adresi almış olmalısınız. Bu, VirtualBox'ın NAT adaptörlü cihazlara verdiği IP adresidir. Cihazın network kısmı, bizim için şu noktada önemsiz. Şayet aşağıdaki gibi bir ekran gördüyseniz, "Done" seçeneği ile devam edebilirsiniz. Eğer bu ekranı göremediyseniz, ağ bağdaştırıcılarınızda bir sorun olabilir. Sanal makine oluşturma kısmında, ilgili adımı kontrol edin.

"Proxy configuration" kısmını pas geçip "Done" ile devam edebiliriz. Şayet bir proxy arkasından network'e çıkıyorsanız, burada ne yapmanız gerektiğinizi zaten biliyor veya sizi bu proxy arkasına alan kişiden/ekipten öğrenebiliyor olmalısınız.

"Ubuntu archive mirror configuration" kısmı, sizin paket repolarına erişiminizi ayarlar ve test eder. Normal şartlarda, aşağıdakine benzer şekilde o repolara erişmiş ve oradan bir şeyler indirebilmiş (Hit, Get vs.) olmanızı bekliyoruz. "Done" ile devam edebiliriz.

"Guided storage configuration" kısmında, takmış olduğumuz bir adet 25 GB'lik diski görmeliyiz. İsminde muhtemelen "VBOX_HARDDISK" gibi ifadeler göreceksiniz. Varsayılan olarak gelen Use an entire disk ve Set up this disk as an LVM group seçeneklerini işaretli bırakın. Diğer seçenekleri işaretlemeyin. "Done" ile devam edin. Diskler, partitioning, LVM gibi konulara, dokümanların ilerleyen sayfalarında ayrıca değinilecek.

"Storage configuration" kısmına geldiğimizde ise, işler biraz daha karmaşık hâle geliyor. Ancak merak etmeyin. Buraların karmaşıklığı, ilerleyen bölümlerde çözülecek.

• USED DEVICES kısmında, "ubuntu-lv" seçeneğinin üzerine gelin ve Enter'a basın.
• Açılan menüden "Edit" seçeneğini işaretleyin.
• Size kısmına, maksimum değerden fazla bir değer girebilirsiniz. Örneğin 30G girseniz bile, aşağı yön tuşuna bastığınız anda zaten maksimum değere otomatik olarak gelecektir.
• Diğer seçeneklerin hiçbirine dokunmadan "Save" diyebilirsiniz.

Son görünüm, aşağıdaki gibi olmalı. "Done" diyerek devam edebilirsiniz. Çıkacak olan uyarı, kurulumun başlayacağına diskinizdeki tüm verileri kaybedeceğine dair bir uyarıdır. Biz yeni bir sanal makine oluşturduk ve o sanal makineye yeni bir sanal disk taktık. Burada yaşanacak kayıp, host cihazımızı ilgilendirmiyor. Yeni taktığımız - ve zaten boş olan - sanal diskin tüm içeriğinin silineceği bilgisini alıyoruz. Bu da bizim umrumuzda değil. "Continue" ile devam edebiliriz.

Dual Boot Kullanıcıları

Sanal makine yerine, var olan işletim sisteminizin yanına dual boot bir kurulum yapmaya karar verdiyseniz, bu dokümanı kesinlikle takip etmeyin. Partitioning konusu, kişisel cihazınıza göre değişiklik gösterebilir. Sanal makine üzerine kurulum yapan okuyucular için korkacak bir şey yok.

• Your name: İsminizi yazın.
• Your servers name: Makinenize bir isim verin. "ubuntu24" olabilir.
• Pick a username: Cihazı kullanacak kişinin kullanıcı adını girin.
• Choose a password: Bir parola seçin ve bir altındaki seçenekte bu parolayı doğrulayın.
• "Done" ile devam edebilirsiniz.

"Ubuntu pro" kısmında, "Skip for now" işaretleyip devam edin.

"SSH configuration" kısmında, hiçbir şey yapmadan "Done" diyebilirsiniz.

"Featured server snaps" kısmında, hiçbir seçeneği seçmeden "Done" diyebilirsiniz.

Sonrasında kurulumunuz başlayacak. "View full log" seçeneği ile süreci daha detaylı takip edebilirsiniz.

"View full log" seçeneğinin yanına bir de "Reboot Now" eklendiğinde, kurulumunuzun tamamlanmış olduğunu anlayabilirsiniz. "Reboot Now" seçeneğini işaretledikten sonra, CD-ROM ile ilgili birtakım uyarılar görebilirsiniz. Bu, cihazınızın boot sıralamasında CD-ROM'un diskin önünde olma ihtimaline karşı bir uyarıdır. ISO dosyasını çıkarmanızı ve o şekilde devam etmenizi ister. Fakat VirtualBox zaten kurulum sonrasında bu ISO dosyasını kendisi çıkarır. Çıkarmadıysa da, eklediğimiz kısmın olduğu bölümde çıkarma seçeneği de mevcuttur. "Enter" tuşuna basarak mesajları yoksayabilir ve cihazınızı yeniden başlatabilirsiniz.

Cihazınızın yeniden başlatıldıktan sonra, ekranda anlamsız yazılar görebilirsiniz. Hiçbir önemi yok. "Enter" tuşuna basın ve devam edin. Kullanıcı adınızı ve parolanızı yazarak giriş yapabilirsiniz.

Parolamı Yazamıyorum

Hayır, yazıyorsunuz. Sadece görünmüyor. Bu, bir güvenlik önlemi. Parolanızın kaç karakterli olduğu, dışarıdan bakıldığında anlaşılamasın diye var.

Login olduktan sonra, aşağıdakine benzer bir ekran görmelisiniz.

Sanal makinenizi kapatmak için, sağ üstteki "X" işaretine tıklayıp, "Makinenin gücünü kapat" seçeneğini kullanabilirsiniz.

Kurulum Videosu

Bu dokümana konu olan kurulumu izlemek isterseniz, YouTube üzerindeki şu videoya göz atabilirsiniz.

Ne Oldu Şimdi?

Öğrenme, eğitim, test, demo... Adına ne derseniz. O amaçla bir makine kurduk. Ancak bir Linux makine, tabii ki bu şekilde kurulmaz. Gerçek dünyada, canlı sistemlerde, sorulması gereken çok soru ve düşünülmesi gereken çok etmen vardır. Biz, henüz bu doküman serisinin başında olduğumuz için ve bu konulara hâkim olmadığımız için, neredeyse her şeyi olduğu gibi bıraktık.

Fakat gerçek hayat senaryolarında, düşünülmesi gereken pek çok şey var:

1. Hangi dağıtımı, neden tercih etmeliyim?
2. Grafik arayüze ihtiyacım var mı?
3. Hazır sunulan paketlere, 3rd Party sürücülere ihtiyacım var mı?
4. Diskimi nasıl bölümlendirmeliyim?
5. LVM kullanmalı mıyım?
6. Hangi network'e dâhil olacağım? IP, subnet, gateway, VLAN bilgilerim neler?
7. DNS, NTP IP'lerim nedir?
8. SSH server kurmalı mıyım?
9. Generic bir user mı oluşturmalıyım yoksa kendi adımla mı bir kullanıcı açmalıyım?

gibi pek çok sorunun yanıtını vererek bu kurulumları yapmak gerekir. Fakat dediğim gibi, bu cihaz bizim oyun alanımız olacak. Bu nedenle bu konular üzerinde düşünmeye gerek yok. Doküman serisinin ilerleyen kısımlarında, zaten bu konulardan bahsedeceğiz.